ORĘDZIE OJCA ŚWIĘTEGO FRANCISZKA NA ŚWIATOWY DZIEŃ POKOJU




wyborcza.pl

Migranci i uchodźcy: mężczyźni i kobiety w poszukiwaniu pokoju

1. Życzenie pokoju
Pokój wszystkim ludziom i narodom ziemi! Pokój, który aniołowie głoszą pasterzom w noc
Narodzenia Pańskiego[1], jest głębokim pragnieniem wszystkich ludzi i wszystkich narodów,
szczególnie tych, którzy najbardziej cierpią z powodu jego braku. Spośród nich, obecnych
w moich myślach oraz w mojej modlitwie, pragnę jeszcze raz wspomnieć ponad 250 mln
migrantów na świecie, z których 22, 5 mln stanowią uchodźcy. Ci ostatni, jak stwierdził mój
umiłowany poprzednik Benedykt XVI, „to mężczyźni i kobiety, dzieci, młodzież, osoby
w podeszłym wieku, którzy szukają miejsca, gdzie mogliby żyć w pokoju”[2]. Aby je znaleźć,
wielu z nich jest gotowych ryzykować życie w podróży, która w wielu przypadkach jest długa
i niebezpieczna, znosić trudy i cierpienia, pokonywać druty kolczaste i mury, wzniesione
po to, by trzymać ich z dala od tego celu.
W duchu miłosierdzia bierzemy w ramiona wszystkich, którzy uciekają od wojen i głodu
lub są zmuszeni opuścić swoją ziemię z powodu dyskryminacji, prześladowań, ubóstwa
i degradacji środowiska.
Jesteśmy świadomi, że nie wystarcza otwarcie naszych serc na cierpienie innych. Będzie
jeszcze wiele do zrobienia, zanim nasi bracia i nasze siostry będą mogli znów żyć w pokoju
w bezpiecznym domu. Przyjęcie drugiego wymaga konkretnego zaangażowania, łańcucha
pomocy i życzliwości, czujnej i wyrozumiałej uwagi, odpowiedzialnego zarządzania nowymi,
złożonymi sytuacjami – które czasami łączą się z innymi, licznymi problemami już
istniejącymi – a także zawsze ograniczonymi środkami. Postępując zgodnie z cnotą
roztropności, rządzący będą umieli przyjmować, wspierać, chronić oraz integrować,
podejmując praktyczne działania, „jeśli to jest zgodne z nieprzesadnie pojmowanym dobrem
społeczności (…), [aby] włączyć ich w nową społeczność”[3]. Na rządzących spoczywa
konkretna odpowiedzialność wobec własnych społeczeństw, którym muszą zapewnić
sprawiedliwe prawa oraz harmonijny rozwój, a nie mogą postępować jak nierozsądny
budowniczy, który źle obliczył wydatki i nie zdołał dokończyć wieży, którą zaczął
budować[4].

2. Dlaczego jest tak wielu uchodźców i migrantów?
Św. Jan Paweł II na progu Wielkiego Jubileuszu 2000 lat od chwili, kiedy aniołowie głosili
pokój w Betlejem, zwrócił uwagę na to, że wzrost liczby uchodźców jest jedną
z konsekwencji „niekończącej się serii straszliwych wojen i konfliktów, ludobójstw i «czystek
etnicznych»”[5], które naznaczyły XX w. W nowym stuleciu nie nastąpił jeszcze prawdziwy
zwrot: konflikty zbrojne oraz inne formy zorganizowanej przemocy nadal powodują
przemieszczanie się ludzi wewnątrz granic państw i poza nimi.
Ludzie migrują również z innych powodów, a pierwszym z nich jest chęć „lepszego życia,
co wiąże się często z pragnieniem, by pozostawić za sobą «beznadziejność», którą rodzi
niemożność budowania przyszłości”[6]. Wyjeżdża się, by połączyć się z własną rodziną, by
znaleźć możliwości zatrudnienia lub wykształcenia: kto nie może cieszyć się tymi prawami,
nie żyje w pokoju. Ponadto, jak podkreśliłem w encyklice Laudato si’, „tragiczne jest
zwiększenie liczby migrantów uciekających od biedy spowodowanej degradacją
środowiska”[7].
2
Większość migruje podążając regularnymi szlakami, natomiast niektórzy wybierają inne
drogi, przede wszystkim pod wpływem desperacji, gdy ich ojczyzna nie zapewnia im
bezpieczeństwa ani szans, a każda legalna droga wydaje się niedostępna, zablokowana
lub zbyt długa.
W wielu krajach, do których zdążają migranci, szeroko rozpowszechniła się retoryka, która
wyolbrzymia zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego lub koszty przyjęcia nowych
przybyszów, lekceważąc w ten sposób godność ludzką, którą należy uznać we wszystkich,
bo są synami i córkami Boga. Ci, którzy podsycają strach przed migrantami, być może
w celach politycznych, zamiast budować pokój, sieją przemoc, dyskryminację rasową
oraz ksenofobię, które są źródłem wielkiego niepokoju dla tych wszystkich, którym leży
na sercu ochrona każdego człowieka[8].
Wszystkie dane, którymi dysponuje wspólnota międzynarodowa, wskazują na to, że globalne
migracje dalej będą naznaczały naszą przyszłość. Niektórzy widzą w nich zagrożenie.
Ja natomiast zachęcam was do spojrzenia na nie z ufnością, jako na szansę budowania
pokojowej przyszłości.
3. Spojrzenie kontemplatywne
Mądrość wiary umacnia to spojrzenie, potrafiące dostrzec, że wszyscy należymy do „jednej
rodziny – zarówno migranci, jak społeczności lokalne, które ich przyjmują – i wszyscy mają
takie samo prawo do korzystania z dóbr ziemi, których przeznaczenie jest powszechne,
jak mówi społeczna nauka Kościoła. Solidarność i dzielenie się są oparte na tej właśnie
podstawie”[9]. Słowa te przypominają nam obraz nowej Jerozolimy. Księga proroka Izajasza
(roz. 60), a także Apokalipsa (roz. 21) opisują ją jako miasto z bramami zawsze otwartymi,
by mogli wejść ludzie z każdego narodu, którzy ją podziwiają i napełniają bogactwem. Pokój
jest królem, który jej przewodzi, a sprawiedliwość zasadą, która rządzi współistnieniem
w niej.
Trzeba, abyśmy skierowali kontemplatywne spojrzenie również na miasto, w którym żyjemy,
potrzebujemy „spojrzenia wiary, odkrywającego tego Boga, który mieszka w jego domach,
na jego ulicach, na jego placach […] krzewiąc solidarność, braterstwo, pragnienie dobra,
prawdy i sprawiedliwości”[10], innymi słowy, urzeczywistniając obietnicę pokoju.
Patrząc na migrantów i uchodźców, to spojrzenie będzie umiało odkryć, że nie przybywają
oni z pustymi rękami: mają zasoby odwagi, umiejętności, energii i dążeń, a ponadto skarby
swoich rodzimych kultur i tym samym ubogacają życie krajów, które ich przyjmują. Będzie
ono zdolne dostrzec również kreatywność, wytrwałość i ducha poświęcenia niezliczonych
osób, rodzin i wspólnot, które w każdej części świata otwierają drzwi i serca migrantom
i uchodźcom, również tam, gdzie środki nie są zbyt wielkie.
To kontemplatywne spojrzenie będzie umiało także kierować rozeznaniem osób
odpowiedzialnych za sprawy publiczne, aby rozwijały politykę przyjmowania migrantów
do maksimum możliwości, zgodnie ze słusznie «pojmowanym dobrem społeczności»[11],
a zatem biorąc pod uwagę potrzeby wszystkich członków jedynej rodziny ludzkiej oraz dobro
każdego z osobna.
Ten, kto potrafi tak patrzeć, będzie w stanie rozpoznać pojawiające się już zalążki pokoju
i zadba o ich rozwój. Przeobrazi w ten sposób w place budowy pokoju nasze miasta, często
podzielone i spolaryzowane przez konflikty, które dotyczą właśnie obecności migrantów
i uchodźców.
3
4. Cztery kamienie milowe działania
Danie osobom ubiegającym się o azyl, uchodźcom, migrantom i ofiarom handlu ludźmi
szansy na znalezienie pokoju, którego poszukują, wymaga strategii, która połączy w sobie
cztery działania: przyjmowanie, chronienie, promowanie i integrowanie[12].
„Przyjmowanie” zwraca uwagę na konieczność rozszerzania możliwości legalnego wjazdu,
aby nie odsyłać uchodźców i migrantów do miejsc, gdzie czekają ich prześladowania
i przemoc, oraz równoważenia troski o bezpieczeństwo narodowe z ochroną podstawowych
praw człowieka. Pismo Święte przypomina nam: „Nie zapominajcie też o gościnności,
gdyż przez nią niektórzy, nie wiedząc, aniołom dali gościnę”[13].
„Chronienie” przypomina o obowiązku uznania i ochrony nienaruszalnej godności tych,
którzy uciekają z powodu realnego zagrożenia, w poszukiwaniu schronienia i bezpieczeństwa,
aby zapobiegać ich wykorzystywaniu. Myślę tu szczególnie o kobietach i dzieciach,
znajdujących się w sytuacjach, w których bardziej wystawione są na zagrożenia i nadużycia,
prowadzące nawet do ich zniewolenia. Bóg nikogo nie dyskryminuje: „Pan strzeże
przychodniów, chroni sierotę i wdowę”[14].
„Promowanie” odnosi się do wspierania integralnego rozwoju ludzkiego migrantów
i uchodźców. Pośród wielu narzędzi, które mogą pomóc w realizacji tego zadania, pragnę
uwydatnić znaczenie, jakie ma zapewnienie dzieciom i młodym ludziom dostępu
do wszystkich poziomów edukacji – dzięki temu nie tylko będą mogli oni rozwijać
i wykorzystywać swoje zdolności, ale będą również lepiej umieli wychodzić na spotkanie
innym, kultywując ducha dialogu, a nie zamknięcia czy konfrontacji. Biblia uczy, że Bóg
„miłuje cudzoziemca, udzielając mu chleba i odzienia”; dlatego napomina: „Wy także
miłujcie cudzoziemca, bo sami byliście przybyszami w ziemi egipskiej”[15].
„Integrowanie” zaś oznacza umożliwianie uchodźcom i migrantom pełnego uczestnictwa
w życiu społeczeństwa, które ich przyjmuje, w dynamice wzajemnego wzbogacania
oraz owocnej współpracy w promowaniu integralnego rozwoju ludzkiego lokalnych
społeczności. Jak pisze św. Paweł: „nie jesteście już obcymi i przybyszami, ale jesteście
współobywatelami świętych i domownikami Boga”[16].
5. Propozycja dwóch porozumień międzynarodowych
Pragnę z całego serca, aby ten duch towarzyszył procesowi, który w 2018 r. doprowadzi
do sformułowania i zatwierdzenia przez Organizację Narodów Zjednoczonych dwóch
globalnych porozumień: jedno będzie dotyczyło bezpiecznych, uporządkowanych
i uregulowanych migracji, drugie – uchodźców. Jako umowy przyjęte na poziomie
globalnym, porozumienia te będą stanowiły ramy odniesienia dla programów politycznych
oraz praktycznych działań. Dlatego ważne jest, by inspirowane były przez współczucie,
dalekowzroczność i odwagę, by wykorzystywać każdą okazję do postępów w budowaniu
pokoju. Tylko w ten sposób niezbędny realizm polityki międzynarodowej nie skapituluje
w obliczu cynizmu oraz globalizacji obojętności.
Dialog i koordynacja są faktycznie koniecznością i obowiązkiem wspólnoty
międzynarodowej. Poza granicami poszczególnych państw jest możliwe również, by kraje
mniej zamożne przyjmowały większą liczbę uchodźców lub przyjmowały ich lepiej,
jeśli międzynarodowa kooperacja zapewni im dostęp do potrzebnych funduszy.
4
Sekcja ds. Migrantów i Uchodźców Dykasterii ds. Promocji Integralnego Rozwoju Człowieka
zaproponowała 20 punktów działań jako konkretnych dróg wprowadzania w życie czterech
wspomnianych czynności zarówno w polityce, jak i w postawie i działaniu wspólnot
chrześcijańskich.[17]Zarówno te, jak i inne działania mają na celu wyrażenie zainteresowania
Kościoła katolickiego procesem, który doprowadzi do przyjęcia wyżej wymienionych
porozumień Organizacji Narodów Zjednoczonych. To zainteresowanie potwierdza
ogólniejszą troskę duszpasterską, która zrodziła się razem z Kościołem i wyraża się do dziś
w jego różnorodnych dziełach.
6. Dla dobra naszego wspólnego domu
Inspirują nas słowa św. Jana Pawła II: „Jeśli wielu ludzi podziela «marzenie» o świecie,
w którym panuje pokój, jeśli doceniany jest wkład migrantów i uchodźców, ludzkość może
coraz bardziej stawać się rodziną wszystkich, a nasza ziemia prawdziwym «wspólnym
domem»”.[18]. Wielu w historii uwierzyło w to „marzenie”, a to, czego dokonali, świadczy
o tym, że nie jest ono niemożliwą do zrealizowania utopią.
Do nich należy zaliczyć św. Franciszkę Ksawerę Cabrini, której setna rocznica narodzin
dla nieba przypada w 2017 r. Dziś, 13 listopada, wiele wspólnot kościelnych obchodzi jej
wspomnienie. Ta mała wielka kobieta, która poświęciła swoje życie służbie migrantom, stając
się później ich niebiańską patronką, nauczyła nas, w jaki sposób możemy przyjmować,
chronić, promować i integrować tych naszych braci i siostry. Niech przez jej wstawiennictwo
Pan pozwoli nam wszystkim doświadczyć, że „owoc (…) sprawiedliwości sieją w pokoju ci,
którzy zaprowadzają pokój”[19].
Watykan, 13 listopada 2017 r., wspomnienie św. Franciszki Ksawery Cabrini, patronki
migrantów
FRANCISZEK
[1] Łk 2, 14.
[2] Anioł Pański, 15 stycznia 2012 r., w: «L’Osservatore Romano», wyd. polskie., n. 3/2012, s. 36.
[3] Por. Jan XXIII, enc. Pacem in terris, 106.
[4] Por. Łk 14, 28-30.
[5] Por. Orędzie na Światowy Dzień Pokoju 2000 r., 3.
[6] Benedykt XVI, Orędzie na Światowy Dzień Migranta i Uchodźcy 2013 r.
[7] N. 25.
[8] Por. przemówienie do uczestników spotkania krajowych odpowiedzialnych za duszpasterstwo migrantów,
zorganizowanego przez Radę Konferencji Episkopatów Europy (CCEE), 22 września 2017 r.
[9] Benedykt XVI, Orędzie na Światowy Dzień Migranta i Uchodźcy 2011 r.
[10] Adhort. Apost. Evangelii gaudium, 71.
[11] Jan XXIII, enc. Pacem in terris, 106.
[12] Orędzie na Światowy Dzień Migranta i Uchodźcy 2018 r.
[13] Hbr 13, 2.
[14] Ps 146, 9.
[15] Pwt 10, 18-19.
[16] Ef 2, 19.
[17] “20 Punktów Działania Duszpasterskiego” i “20 Punktów Działania w odniesieniu do Porozumień
Globalnych” (2017); por. również dokument ONZ A/72/528.
[18] Orędzie na Światowy Dzień Migranta i Uchodźcy 2004 r., 6.
[19] Jk 3, 18